Máy xét nghiệm nơi cao, nơi thấp: Lỗ hổng ở đâu?

Thứ sáu, 01 Tháng 5 2020 12:43

Đồng tình với việc điều hành giá cả phải theo quy luật thị trường nhưng ông Bình vẫn khẳng định trong khâu quản lý còn nhiều lỗ hổng.

Thủ tướng mới đây có chỉ đạo thanh tra việc mua sắm thiết bị y tế, xử lý vi phạm trong sử dụng kinh phí phòng chống dịch Covid-19; Bộ Y tế bước đầu cũng phát hiện có bất thường trong giá máy xét nghiệm RealtimePCR tại một số địa phương và đề nghị Bộ Công an vào cuộc. Đánh giá cao quyết tâm vào cuộc của Chính phủ và các bộ ngành, ĐBQH Hồ Thanh Bình cho rằng, cùng với việc thanh tra trong mua sắm thiết bị y tế cần phải tiến hành rà soát, thanh tra toàn diện quy trình mua sắm tài sản công.

May xet nghiem noi cao, noi thap: Lo hong o dau?

Loạn giá máy xét nghiệm Covid-19. Ảnh: Baodauthau

Theo ông Bình, tình trạng loạn giá không chỉ xảy ra với riêng lĩnh vực y tế mà ở tất cả các lĩnh vực khác trong khu vực công đều cho thấy có vấn đề.

"Bản chất ở đây là chính sách quản lý, thực hiện mua sắm trang thiết bị cho các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực công lập, gọi chung là mua sắm tài sản công, trong đó bao gồm việc mua sắm ở tất cả các lĩnh vực từ y tế, giáo dục, cho tới việc mua sắm các máy móc thiết bị văn phòng...

Chúng ta có đầy đủ các quy trình, các công cụ để thực thi pháp luật trong việc mua sắm tài sản công nhưng lâu nay vẫn để lọt việc mua sắm tài sản công giá cao, gây thất thoát, lãng phí. Đây mới là vấn đề và tình trạng này đã gây thiệt hại không nhỏ cho ngân sách quốc gia, gây bức xúc trong dư luận xã hội", ông Bình nói.

Phân tích cụ thể từ vụ mua máy xét nghiệm RealtimePCR với giá cao hơn gấp 5 lần giá nhập khẩu tại CDC Hà Nội, ông Bình cho biết với trường hợp này cơ quan điều tra sẽ làm rõ đúng sai, sai tới mức nào và xử lý ra sao. Nhưng, từ vụ việc của CDC Hà Nội nhìn qua nhiều địa phương khác cũng đang thực hiện việc mua sắm máy móc, thiết bị y tế để phục vụ công tác chống dịch và đều thấy có hiện tượng bất thường.

Đó là cùng trong khu vực công, cùng thực hiện việc mua sắm tài sản công nhưng mỗi nơi lại cho ra một giá và mức giá chênh nhau rất nhiều. Cụ thể, có nơi chỉ mua với giá từ 1,4 tỷ cho một máy xét nghiệm RealtimePCR, nhưng cũng lại có nơi mua tới hơn 2 tỷ, thậm chí có nơi mua đắt hơn gấp nhiều lần.

Theo ông Bình, cần nhìn lại về quy trình thực hiện mua sắm máy móc xét nghiệm tại CDC Hà Nội cũng như các địa phương trên cả nước. Công tác đề xuất, tham mưu đã làm tốt chưa, quá trình thực hiện phê duyệt, thông qua chủ trương đã được thực hiện như thế nào? Quyết định mua sắm máy móc đã được tham khảo, khảo sát, so sánh tính toán ra sao...? Tất cả đều phải được làm rõ.

Về mặt kỹ thuật, ông Bình thừa nhận, các chỉ số máy khác nhau sẽ cho giá thành khác nhau. Sự chênh lệch tùy thuộc vào thông số kỹ thuật của mỗi máy, kể cả thời điểm mua, cách thức mua cũng có thể cho ra các mức giá khác nhau. Đây là thực tế rất bình thường nếu việc mua bán hoàn toàn bảo đảm được tính minh bạch, khách quan, công tâm.

Tuy nhiên, khi nhìn vào mặt bằng giá lổn nhổn cao thấp chênh nhau rất nhiều, cùng với những quy định không cụ thể, chi tiết, việc mua bán lại không công khai, minh bạch thì cũng khó loại trừ những hành vi tiêu cực, tham nhũng trong việc này.

Muốn khẳng định việc mua sắm trên là đúng hay sai, có hợp lý hay không cơ quan công an sẽ điều tra, kết luận nhưng về mặt dư luận, đây chính là vấn đề gây bức xúc, mất lòng tin trong mua sắm tài sản công. Do đó cần phải làm nghiêm.

Nhưng về mặt quản lý, cũng phải xét về tiêu chuẩn máy móc đã được quy định chi tiết hay chưa? Cụ thể với các bệnh viện, địa phương được mua máy với tiêu chuẩn nào, giá thành bao nhiêu...? Nếu không quy định chi tiết, cụ thể thì sẽ nảy sinh một thực tế là mỗi nơi sẽ mua một loại máy, địa phương nào chi mạnh tay sẽ mua máy đắt, địa phương nào không có tiền thì mua máy rẻ. Rồi tự lựa chọn các thương hiệu sản xuất khác nhau, công suất hoạt động khác nhau, đối tác phân phối khác nhau dẫn tới việc giá cả mỗi nơi một khác.

Ông Bình cho rằng, đây sẽ là kẽ hở để người ta lợi dụng, vin vào, để hợp thức hóa giá máy cao thành hợp lý. Chính vì thế, dù khi có đủ quy trình, đủ công cụ, đủ các cơ quan chức năng để thực thi việc mua sắm tài sản công thế nhưng, vẫn có chuyện thất thoát, tham nhũng, mua sắm không đúng giá.

Ngoài nguyên nhân do thực hiện quy trình không nghiêm, các khâu kiểm tra, giám sát không chặt chẽ, không minh bạch, dẫn tới quy trình bị lợi dụng, giá cả bị đẩy lên thì cũng cần đặt thêm câu hỏi có hay không sự khuất tất, tiêu cực, tham nhũng trong việc này?

Đồng tình với việc điều hành giá cả phải theo quy luật thị trường nhưng ông Bình vẫn khẳng định trong khâu quản lý còn nhiều lỗ hổng.

Lấy ví dụ từ câu chuyện giá khẩu trang, giá thịt lợn, vị ĐB cho biết, Chính phủ chỉ đạo năm lần bảy lượt phải hạ giá thịt lợn từ 90.000 đồng/kg xuống 60.000 đồng/kg, nhưng người dân vẫn than chỉ mua được thịt giá rẻ ở trên ti vi. Còn thực tế, họ vẫn đang phải ăn giá thịt đắt gấp 1-2 lần, tức là giá thịt không giảm.

Việc này có nguyên nhân từ nguồn cung thiếu, nhu cầu tiêu thụ cao thì giá bị đẩy lên. Chính vì vậy, muốn hạ được giá thịt thì không thể đưa ra một mệnh lệnh bắt doanh nghiệp phải hạ giá mà nhà nước phải bảo đảm được nguồn cung, khi cung - cầu đạt tới mức trung hòa, giá tự khắc phải giảm.

"Máy móc xét nghiệm cũng vậy, khi có đủ những lý do để người ta vin vào thì rất khó mua được giá rẻ. Vấn đề là xác định mức giá thế nào là hợp lý? Đắt thì đắt tới mức nào là chấp nhận được, chứ không phải để thả nổi giá cả, khiến thị trường giá máy loạn như một ma trận mà không ai biết đúng - sai.", ông Bình nói.

Vị đại biểu cũng không đồng ý với quan điểm nên giao cho một cơ quan nào đó để quản lý giá, bởi ở Việt Nam có một thực tế, cứ khi giao quyền cho một đơn vị nào thì tiêu cực sẽ xảy ra. Xuất khẩu  gạo là ví dụ. Do đó, để bảo đảm giá cả hàng hóa được vận hành hợp lý thì ngoại việc chống độc quyền trong cung cấp, sản xuất cần phải chống cả độc quyền trong quản lý nữa.

Muốn làm được như vậy thì phải có người quản lý được đào tạo, bồi dưỡng tốt về đạo đức, tư duy phát triển, phải được kiểm soát bởi hệ thống luật phát tốt, hệ thống giám sát tốt, mọi thứ sẽ tốt lên.

"Việt Nam cần học hỏi cách quản lý mua sắm công tại Ý, Canada, Singapore,... theo đó, người ta quản lý bằng nhiều công cụ khác nhau bao gồm từ: công cụ đạo đức con người, công cụ quản lý pháp luật, công cụ giám sát chặt chẽ mới có thể thay đổi được.

Giá cả máy móc lổn nhổn chỉ là bề nổi của cả một vấn đề bức xúc lớn trong mua sắm công. Cần phải nhìn nhận lại ở đây từ chuyện quy trình mua sắm, thực thi mua sắm, cho tới các biện pháp quản lý, giám sát mua sắm thế nào... tất cả đều phải xem xét lại.

Ở đây không đơn thuần là lỗ hổng chính sách, là nguy cơ thất thoát tài sản công mà còn làm mất cân bằng trong chi tiêu. Ngân sách mất tiền nhưng tiền ngân sách lại chạy vào chỗ không đáng chạy.

Trong khi, lẽ ra số tiền đó phải được chi cho các hoạt động phúc lợi xã hội, người nghèo, mua sắm cho các trường học, bệnh viện, rất bất cập và bức xúc", vị đại biểu đoàn An Giang nhấn mạnh.

Vì sao tư nhân mua máy rẻ hơn nhà nước?

Ngoài sự bất bình thường về giá cả giữa các khu vực công thì việc một số doanh nghiệp tư nhân tặng máy xét nghiệm cho địa phương với giá thấp hơn nhiều so với khu vực công đứng ra mua cũng là một vấn đề. Điều này theo ông Bình, có liên quan tới vấn đề hoa hồng trong mua sắm công.

Nhắc lại câu hỏi: "Hoa hồng mua sắm tài sản công đã đi đâu?", vị đại biểu nhận định, đây chính là mấu chốt được cho là khiến việc mua sắm công bị lòng vòng, giá bị đội lên.

Bởi trong mua sắm công, bất cứ lĩnh vực nào cũng có tiền hoa hồng. Đây là một phần tiền người bán trả lại cho người mua giống như hình thức lại quả cho người môi giới. Mua ít thì hoa hồng ít, mua nhiều hoa hồng nhiều, điều này người dân và dư luận ai cũng biết.

Ở thời điểm dịch bệnh, khi có quá nhiều người bán lại ít người mua thì ai cũng phải có cách bán hàng riêng, người bán phải tự đi tìm người mua để tiếp thị, chào hàng rồi tới thỏa thuận, thương lượng và thống nhất hợp đồng. Trong khi, tư nhân họ sẽ ra yêu cầu, so sánh giá cả và tự lựa chọn sản phẩm.

"Đó là chưa nói tới có thể có hiện tượng có bắt tay, móc nối, cấu kết với doanh nghiệp sân sau thì việc thổi giá, nâng giá để trục lợi thì giá máy còn có nguy cơ bị đẩy cao hơn nữa. Tuy nhiên, đây là vấn đề thuộc về trách nhiệm của cơ quan điều tra và việc này phải làm rõ. Bởi trong bất kỳ trường hợp nào, việc cấu kết, bắt tay để trục lợi từ mua sắm công là không chấp nhận được. Đặc biệt, trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp, nguy hiểm, cả nước đã phải gồng mình, chung tay cùng chống dịch mà lại xuất hiện những hiện tượng tiêu cực, lợi dụng để trục lợi là không thể tha thứ.

Lam Nguyễn


Bài viết xem thêm